Het leesgebouw wankelt... maar instorten hoeft niet

De nieuwe PISA-resultaten laten het opnieuw zien: het Nederlandse ‘leesgebouw’ is aan het wankelen. Het probleem zit daarbij niet meer alleen aan de onderkant - hoewel de media zich daar het meest op focussen. Zeker, de groep jongeren die onvoldoende kan lezen, wordt groter. Maar tegelijkertijd worden ook de goede lezers minder goed. De bovenste verdiepingen van het gebouw beginnen dus eveneens te verzakken.

Zorgelijk, want een land heeft ook sterke lezers nodig: mensen die ingewikkelde informatie begrijpen, verschillende bronnen kunnen vergelijken en zelfstandig tot een oordeel komen. Als ook die groep achteruitgaat, verliest de hele samenleving aan kennis en denkvermogen.

Toch is het niet alleen maar kommer en kwel. Zo zijn, tegen de landelijke trend in, de leerlingen in het praktijkonderwijs de afgelopen jaren beter gaan lezen. Zij scoorden gemiddeld zeven punten hoger dan vier jaar geleden. Dat is opvallend, omdat het praktijkonderwijs bedoeld is voor leerlingen die vooral leren door te doen. Voor hen is lezen meestal niet vanzelfsprekend.

Resultaat naar werken, dat is het geheim. De praktijkscholen hebben de afgelopen jaren bewust en consequent in lezen geïnvesteerd. Niet alleen tijdens de taalles, maar in alle lessen, ook bij de praktijkvakken. Er kwamen schoolbibliotheken, dagelijkse leesmomenten en boeken die aansluiten bij het niveau en de belangstelling van de leerlingen - ik denk dat u wel begrijpt van welke uitgeverij die boeken komen.
Kortom, lezen werd zichtbaar, praktisch en betekenisvol gemaakt.

Voorzichtigheid blijft nodig. Het aantal onderzochte leerlingen uit de testgroep was relatief klein. Bovendien is er geen rechtstreeks (lees: wetenschappelijk) bewijs dat de stijging door deze aanpak komt. Maar het contrast met de dalende resultaten in vrijwel alle andere schoolsoorten is te opvallend om te negeren.

Misschien ligt hier wel de belangrijkste boodschap. We hoeven niet machteloos toe te kijken hoe het leesniveau verder daalt. Gerichte inspanningen kunnen het verschil maken. Dat wil zeggen, mits we ze consequent en lang genoeg volhouden. De lange adem, daar gaat het om. Dagelijks lezen, aantrekkelijke en toegankelijke boeken aanbieden en leraren helpen om aandacht aan taal te besteden. Nee, dat klinkt niet spectaculair, maar het kan wel werken.

Het praktijkonderwijs laat daarmee iets zien wat voor het hele onderwijs van belang is. Een wankelend gebouw hoeft niet te worden opgegeven. Maar dan moeten we wel ophouden met telkens een nieuw tijdelijk project te beginnen. Verbetering vraagt een duidelijke koers, passende boeken en vooral dagelijkse volharding. Denk in jaren, niet in maanden.

Dat is misschien het belangrijkste wat we uit deze PISA-resultaten kunnen meenemen: achteruitgang is geen natuurverschijnsel. Wie gericht investeert in lezen en dat consequent (en creatief) blijft doen, kan de neerwaartse beweging wel degelijk keren.

Bron: Sectorraad Praktijkonderwijs – Lichtpuntje in PISA-resultaten?