Niet alleen de zwakke lezer wordt zwakker

Met de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren gaat het opnieuw bergafwaarts. In 2022 haalde ongeveer een derde van de vijftienjarigen het minimale niveau voor leesvaardigheid niet. In 2025 is dat opgelopen tot 39 procent. Bijna vier op de tien jongeren lopen daarmee het risico het onderwijs onvoldoende geletterd te verlaten.

Niet alleen onderaan gaat het mis. Het hele Nederlandse leesgebouw wankelt. De gemiddelde score voor leesvaardigheid daalde in drie jaar namelijk van 459 naar 441 punten. Nederland ligt daarmee inmiddels twintig punten onder het gemiddelde van de OESO-landen. Om de situatie te verduidelijken: van de 91 landen die meededen, zijn er 34 beter dan Nederland. Zo doen bijvoorbeeld Hongarije, Slowakije en Slovenië het beter dan wij, en ligt Chili met 436 punten net onder ons. De tijd dat we in de top tien verbleven is allang voorbij; inmiddels zijn we afgezakt naar de onderste regionen als het om lezen en schrijven gaat.

De achteruitgang is bovendien zichtbaar in het vmbo, de havo én het vwo. Dus ook aan de bovenkant wordt het leger. In 2022 behoorde nog 7 procent van de Nederlandse jongeren tot de beste lezers. In 2025 is dat nog maar 4 procent. Het aandeel toppresteerders is dus in drie jaar tijd bijna gehalveerd.

Dat zijn jongeren die langere en ingewikkelde teksten kunnen begrijpen, abstracte ideeën kunnen doorzien en onderscheid kunnen maken tussen feiten en meningen. Precies de vaardigheden die in een wereld vol sociale media, desinformatie en kunstmatige intelligentie steeds belangrijker worden.

De leescrisis gaat daarom niet alleen over de vraag hoe we zwakke lezers bij de les houden. Ook gemiddelde en goede lezers verliezen terrein. We moeten niet alleen voorkomen dat jongeren door de bodem zakken. We moeten het hele leesniveau weer omhoog brengen.